اهداف و خصوصیات حسابداری اسلامی :
مقدمه :
ولک و تیرنی (wolk and tearny ) تنوع استفاده کنندگان را بزرگترین مانع بر سر راه تعیین اهداف حسابداری می دانند . حتی در درون یک گروه استفاده کنندان نیازها متفاوت است . علاوه بر این اهداف حسابداری در جوامع سوسیالیست تا جوامع غربی که مهد رشد حسابداری صنعتی است ، نیز متفاوت است در یک جامعه سوسیالیسی برای مثال هدف حسابداری تقویت کنترل مقامات ارشد بر فعالیت های واحدهای تجاری است بنابراین در طراحی سیستم های استاندارد حسابداری مقامات ارشد به عنوان استفاده کنندگان اصلی معرفی می شوند در صورتی که در جوامع سرمایه داری سرمایه گذاران از چنین جایگاهی برخوردارند جهانبینی و ارزشهای مختلف سیستم اقتصادی متفاوتی را می طلبد . و سیستم اقتصادی به نوبه خود سیستم حسابداری خاص خود را نیاز دارد .
حسابداری صنعتی مبتنی بر اصول زیر است :
الف ) تفکیک کامل اقتصاد از مذب
ب ) ارجهیت رضایت فردی
پ) پیشینه سازی سود به عنوان معیار سنجش عملکرد
ث) پذیرش قاعده تنازع بقا به عنوان بهترین راهبرد
ت ) تاکید بر نتایج فرایند بدون توجه به آثار گسترده آن بر محیط .
اسلام دارای جهانبینی و سیستم اعتقادات خاص خود است . اسلام دینی است که تنهابه حوزه های فردی محصور نمی شود بلکه سیستم منسجمی برای زندگی انسان در حوزه های سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی ، مذهبی و هر جنبه دیگر زندگی انسان عرضه می کند . اندیشمندان مسلمان عقیده دارند که نظام حسابداری باید به آموزه های دین اسلام متصل گردد و این چیزی است که حسابداری اسلامی نامیده می شود .
حمید (hameed-2000 ) مطالعه مسبوطی در مورد برداشت حسابداران مسلمان مالزی نسبت به اهداف و خصوصیات حسابداری اسلامی انجام داده است : نتایج این مطالعات گرایش مثبت حسابداران مسلمان را به ارزشهای اسلامی در حوزه حسابداری نشان می دهد یافته های متفاوت پژوهشگران درباره نیاز استفاده کنندگان مسلمان به حسابداری متفات با حسابداری صنعتی انجام تحقیقات بیشتر را ضروری می سازد . بنابراین انجام تحقیقات در کشورهای دیگر غیر ازمالزی می تواند یافته های مفیدی در این زمینه حاصل کند .
خصوصیات فعالیت های تجاری اسلامی :
اسلام اساساً مجموعه ای از رهنمودهای اخلاقی است رهنمودهای اخلاقی دین اسلام حاکم بر زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان است . بعضی از رهبران دینی عقیده دارند فعالیت های اقتصادی در اسلام بر دو ستون اخلاقی عدالت و احسان استوار است . این ارزشها ، ارزشهای بنیادی است که برای تمام زوایای زندگی انسان رهنمود دارد بنابراین تجارت اسلامی باید بر پایه این ارزشها انجام شود .
عدالت :
قرآن ، حفظ عدالت را تحت هر شرایطی و در تمام جوانب زندگی انسان لازم می داند پیامبر گرامی (ص) نیز بر حفظ عدالت اصرار داشتند و با بی عدالتی به شدت برخورد می کردند قرآن به مسلمانان دستور می دهد که برای شهادت دادن و تصمیم گیری در موضوعات مناقثه انگیز بین مسلمانان و حتی در رابطه با دشمنان از مسیر عدالت خارج نشوند . بنابراین مسلمانان باید برای برقراری عدالت تلاش جمعی کنند به عبارت دیگر مسلمانان نباید به دیگران ستم کنند یا زیر بار ستم دیگران روند .
احسان :
احسان به معنی رفتار حسنه یا کمک به دیگران بدون چشمداشت یا ایجاد تعهد در آنان است بعضی از پندداران احسان را حتی برتر از عدالت می دانند در حوزه تجارت روشهایی مانند مدارا، انگیزه خدتمگزاری توجه به خداوند و رضامندی او موجب تقویت احسان می شود .
مدارا از پایه های احسان است مدارا می توان در قالب احترام به دیگران ، گذشت و برطرف کردن مشکلات دیگرن بیان کرد منظور از انگیزه خدمتگزاری این است که سازمانهای تجاری باید نیاز ها و منافع دیگران را در نظر بگیرند . بنابراین مسلمان در فعالیت های تجاری باید در پی ارائه خدماتی باشد که مورد نیاز واقعی جامعه او و جامعه انسانی است .
گرچه قران تجارت را شروع می داند اما نباید مشغله تجارت انسان را از خداوند و دستورهای او غافل کند مسلمان باید در هر حالت چه موفقیت و شکست به یاد خدا باشد رضایت او باید مسیر زندگی انسان را تضمین کند .
اهداف حسابداری اسلامی :
برای حسابداری اسلامی اهداف متفاوتی مانند سودمندی برای تصمیم گیری ، وظیفه مباشرت پاسخگویی اسلامی و پاسخگویی از طریق ذکات ذکر شده است .
سودمندی برای تصمیم گیری :
این هدف توسط سازمان حسابداری و حسابرسی موسسات مالی اسلامی (AAOIFI ) پیشنهاد شده است مدر بیانیه شماره یک این سازمان بیان شده است که اهداف حسابداری مالی نوع و ماهیت اطلاعاتی را تعیین می کند که باید در گزارشهای مالی برای کمک به استفاده کنندگان این گزارشها در تصمیم گیری ارائه شود . بنابراین گزارشهای مالی باید اطلاعات سودمندی برای استفاده کنندگان ارائه کند این اطلاعات شامل موارد زیر است :
1. اطلاعات مربوط به رعایت شریعت توسط بانکها
2. اطلاعات مربوط به منابع اقتصادی و تعهدت و آثار رویدادها
3. اطلاعات لازم برای تعیین ذکات
4. اطلاعات مربوط به جریان های نقدی
5. اطلاعات لازم برای ارزیابی مسئولیت های امانی بانکها برای حفاظت منابع و سرمایه گذاری آنها
6. اطلاعات مربوط به ایفای مسئولیت اجتماعی توسط بانک .
اگر چه در فهرست سایر اهداف جوهره اسلامی مشاهده می شود اما چارچوب نظری سازمان یاد شده بیشتر همجهت با حسابداری صنعتی است مثلاً در چارچوب نظری هئیت استانداردهای حسابداری مالی (FASB ) بیان شده که گزارشهای مالی باید اطلاعات سودمند به سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان کنونی و بالقوه و سایر استفاده کنندگان برای تصمیم گیری های سرمایه گذاری اعطای اعتبار دیگر تصمیم گیری های مشابه ارائه کند .
عملکرد مالی مربوط به چگونگی موفقیت یک شرکت در دستیابی به هدف کلی آن یعنی سود است بنابراین عملکرد مالی مستقیماً به سودآوری متصل شده است هر چه سود بیشتر باشد شرکت موفقتر عمل کرده است .
هدرسن و پیرسن اذعان کرده اند که سودمندی برای تصمیم گیری را می توان آنقدر بسط داد تا نیازهای اشخاصی را در برگیرد که در پی اعمال نظارت بر عملکرد اجتماعی شرکت می باشد اما بیشتر مطالب ادبیات حسابداری درباره سودمندی برای تصمیم گیری تنها به نیازهای سهامداران و اعتباردهندگان مربوط است . چون سرمایه گذارن و اعتبار دهندگان مایلند دریافت های نقدیشان از پرداخت های نقدی بیشتر باشد شرکت ها به سمت افزایش توان کسب وجه نقد هدایت می شوند در این حالت سودمندی برای تصمیم گیری هدف مناسبی برای پشتیبانی سازمان جهت دستیابی به چنین هدفی است .
مباشرت :
حسابداری مباشرت ریشه در دوران باستان دارد و برای اثبات اعتبار مستاجر در برابر مالکان مهم بود چنCHEN1915 بیان کرده است که مفهوم مباشرت از آیین مذهبی بویژه مسیحیت سرچشمه گرفته است یعنی انسان در برابر خداوند امانتدار مناسبی است که به او سپرده شده است انسان به عنوان کارگزار یا نماینده خدا مسئول به کار گیری منابع نه تنها برای خود بلکه برای دیگران به عنوان یک مسئولیت اجتماعی است . از اواسط قرن نوزدهم مفهوم مباشرت در حسابداری برای تفکیک مالکیت و مدیریت به کار می رفت که این ناشی از رشد شرکت های سهامی بود صورت های مالی ابزاری برای اثبات به کار گیری سرمایه ها در داراییهای مولد برای دستیابی به اهداف سازمان است لذا ترازنامه و صورت سود و زیان مهمتر می شود تا صاحبان سرمایه بتوانند تغییرات مالی طی یک دوره زمانی خاص در دنبال کنند .
